Fenleri
dinle.

Bir eczaneyi düşün: Farklı maddeler, belli miktarlarda bir araya getirilir. Sonucun faydalı olması, maddenin özelliğine ve kullanılan ölçüye bağlıdır. Eczane bize yalnız malzemeyi değil, o malzemeyi tanıyan ve ölçüsünü bilen bir ilmi de düşündürür.

Şimdi aynı dikkatle yeryüzüne bakalım. Canlıların yapılarında, hayatın sürmesine hizmet eden çok çeşitli terkipler bulunur. Tıp ve kimya, bu terkipleri araştırdıkça onların inceliğini daha iyi görmemizi sağlar.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Burada dikkat çeken, maddelerin bir arada bulunması kadar, belli ölçülerle hayatın ihtiyaçlarına hizmet etmesidir. Böyle bir ölçü ilmi; faydaya yönelen işleyiş hikmeti tanıtır. Buradan Cenab-ı Allah’ın Alîm ve Hakîm isimleri üzerinde düşünürüz.

Bir fabrikada üretim, enerji, malzeme ve taşıma birlikte çalışır. Tek bir parçayı tanımak yetmez; parçaların aynı sonuca nasıl hizmet ettiğini de bilmek gerekir.

Yeryüzü, sayısız üretimin birlikte gerçekleştiği büyük bir fabrika gibidir. Toprakta farklı bitkiler yetişir; canlılarda farklı maddeler üretilir. Hücrenin içindeki enerji üretimi, protein yapımı ve taşıma işleri bu temsili yakından görmemize yardım eder.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Hücredeki bir işlem, diğer işlemlerle ilişkili çalışır. Bu birlikte işleyiş, bütünü kuşatan bir ilmi ve sanatlı yaratılışı gösterir. Parçaların birbirine hizmetini okumak, Cenab-ı Allah’ı Alîm, Kadîr ve Sâni’ olarak tanımaya bir penceredir.

Bir iaşe ambarının işi, ihtiyacı olanlara uygun erzakı hazırlamak ve ulaştırmaktır. İaşe, beslenme ihtiyaçlarının karşılanması demektir. Burada bolluk kadar, besinin onu kullanacak canlıya uygunluğu da dikkat çeker.

Dünya, canlıların beslenmesine hizmet eden geniş bir rızık ambarıdır. Baharla birlikte yeryüzündeki sofralar yenilenir. İnsanların, kuşların, böceklerin ve diğer canlıların beslenmesine hizmet eden farklı kaynaklar ortaya çıkar.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Besini incelerken onu bekleyen ihtiyacı da görürüz. Bir meyvenin oluşması; ışık, su, toprak ve bitkinin birlikte işleyişine bağlıdır. Bu geniş rızık düzeni Allah’ın Rezzâk ismini; ihtiyaçlara cevap veren ikramı Rahmân ismini tanıttırır.

Bir orduda herkesin görevi, donanımı ve ihtiyacı aynı değildir. Farklı birliklerin birlikte çalışması, her birinin vazifesine uygun şekilde hazırlanmasını gerektirir.

Baharda yeryüzünde görünen bitki ve hayvan topluluklarını düşünelim. Her türün beslenmesi, korunması ve hayatını sürdürmesi farklıdır. Bu kadar farklı ihtiyacın birlikte karşılanması, bir ordunun sevk ve idaresine benzetilir.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Farklı ihtiyaçların aynı yeryüzünde birlikte karşılanması, bütün canlıları bilen ve gözeten Rabbimizi tanıttırır. Bedenin savunmasındaki görev paylaşımı da bu bakışı açan bir örnektir: Bağışıklık hücreleri farklı işler yapar, aynı bedenin korunmasına hizmet eder.

Bir şehrin aydınlatılması için enerji kaynağı, lambalar ve bir işleyiş düzeni gerekir. Şimdi gökyüzüne bakalım: Dünya, Güneş’ten ışık ve ısı alır; yıldızlar da kendi işleyişleri içinde ışık verir.

Astronomi, yıldızların hareketini ve gelişimini; fizik, enerji üretimini açıklar. Güneş’in enerjisi, çekirdeğindeki nükleer füzyondan gelir. Bu süreçleri öğrenmek, gökyüzündeki kudret ve düzeni daha ayrıntılı düşünmemize yardım eder.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Bu büyük işleyiş, Cenab-ı Allah’ın kudretini ve idaresini tanıttırır. Güneş’in dünyadaki hayata hizmetini fark ettiğimizde, büyüklüğün yanında hikmet ve rahmeti de düşünürüz. Bir fizik kanununu öğrenmek, bu kanunla işleyen âlem üzerindeki tefekkürü derinleştirir.

Bir kitapta harfler kelimelere, kelimeler cümlelere hizmet eder. Bir sayfayı anlamak için parçaları ve aralarındaki ilişkiyi birlikte okumak gerekir.

Kâinat da parçaları birbiriyle ilişkili, anlamlarla dolu bir kitap gibidir. Bir ağaç bir kelime, çekirdek de o ağacın gelişmesine ait özeti taşıyan bir nokta gibidir. Küçük bir varlık, kendisinden çok daha geniş bir işleyişle ilişkilidir.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Varlıklardaki bu anlamlı ilişkiler, ilim ve hikmeti tanıttırır. DNA, bugünkü bilgilerimizle düşünmeye yardımcı bir örnektir: Dizileri, hücrenin işleyişinde kullanılan bilgiyi taşır. Bir tohumun gelişmesi ise bu bilginin çevreyle birlikte işlemesini gerektirir. Buradan Alîm ve Hakîm isimlerini düşünürüz.

Matematik, bir işleyişin içindeki ölçüyü görünür kılar. Bir formül kurduğumuzda yalnız bir sayı bulmayız; varlıklar arasındaki düzenli bir ilişkiyi de ifade ederiz.

Bitkilerin yaprak ve tohum dizilişleri, bu bakış için yakınımızdaki örneklerdir. Buradaki model, dönme açısını değiştirince dizilişin nasıl değiştiğini gösterir. Doğadaki biçimleri matematikle incelemek, benzerlikleri ve farklılıkları daha dikkatli görmemizi sağlar.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Varlıkların ölçülü işleyişinde ilahî hikmeti düşünürüz. Hesabı ifade eden formül, bizim işleyişi tanımamıza hizmet eder. Ölçülü yaratılış üzerindeki tefekkür ise Cenab-ı Allah’ın ilmini ve hikmetini tanımaya yönelir.

Şimdi kendi bedenine bak: Bu satırı okurken gözün ışığı alır, sinirlerin iletir, zihnin anlam kurar. Aynı anda kalbin kanı dolaştırır, akciğerlerin solunuma katılır. Pek çok iş, sen onları tek tek yönetmeden sürer.

Fizyoloji, bu işlerin nasıl gerçekleştiğini ve organların birbirine nasıl hizmet ettiğini araştırır. Tıp, bu bilgiyi sağlığı korumak ve hastalıkları tedavi etmek için kullanır.

Allah’ı nasıl tanıttırır? Bu işleyişi öğrenmek, bana verilmiş hayatın inceliğini fark ettirir. Bedenimde ilahî sanat ve hikmeti; iyileşme imkânlarında Şâfî ismini düşünürüm. Sağlığım bir emanet olduğundan, bedenime özen göstermek ve gerektiğinde tedaviye başvurmak da sorumluluğumdur.